พระประธาน พระพุทธธรรมมิศรราชโลกธาตุดิลก

พระประธาน

พระพุทธธรรมิศรราชโลกธาตุดิลก
พระประธานในพระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม กล่าวกันว่า
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงปั้นหุ่นพระพักตร์
ที่ผ้าทิพย์ตรงใบพัดยอด บรรจุพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

ดูเรื่องอัญเชิญพระบรมอัฐิมาบรรจุไว้ที่พระพุทธอาสน์ หน้า ๗๒ – ๗๓ และหน้า ๑๘๘ – ๑๙๒



        ในพระอุโบสถ มีพระนามว่า “พระพุทธธรรมิศรราชโลกธาตุดิลก” หล่อในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศนภาลัย  รัชกาลที่ ๒  กล่าวกันว่า พระพักตร์เป็นฝีพระหัตถ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงปั้นหุ่น(๑)  เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย  หน้าตักกว้าง ๓ ศอกคืบ ประดิษฐานเหนือแท่นไพทีบนฐานชุกชี เบื้องพระพักตร์มีรูปพระอัครสาวก ๒ องค์  หันหน้าเข้าหาองค์พระประธาน ระหว่างกลางพระอัครสาวก มีพัดยศพระประธานตั้งอยู่  พัดยศนี้เป็นพัดยศของพระราชาคณะชั้นเทพ  สังเกตได้ที่ใบพัดมีเพชรพลอยประดับ

(๑) วังตั้งอยู่เชิงสะพานภาณุพันธุ์  แถวสามยอด  ปัจจุบันนี้รื้อหมดแล้ว  

(๒) ดู – เรื่องตำราสร้างพระพุทธรูป พระพุทธรูปสมัยต่าง ๆ ในประเทศไทย ฯ ของหลวงบริบาลบุรีภัณฑ์ (ป่วน  อินทุวงศ์) พิมพ์เมื่อ พ.ศ.๒๔๙๙

      หน้า ๑๐ – ๑๒



ผ้าทิพย์พระประธานในพระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม
ตรงตราครุฑเป็นที่บรรจุพระบรมอัฐิ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ดูเรื่องอัญเชิญพระบรมอัฐิมาบรรจุ  หน้า ๗๒ – ๗๓ และหน้า ๑๘๘ – ๑๙๒



บุษบกยอดปรางค์หน้าพระอุโบสถ

ประดิษฐานพระพุทธนฤมิตร
พระพุทธรูปฉลองพระองค์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย


พระพุทธนฤมิตร



พานพุ่มเทียน

ประดิษฐาน ในบุษบกยอดปรางค์ หลังพระอุโบสถ (ทิศตะวันตก)

ภาพจับ
ตอน ทศกัณฐ์ลักนางสีดาและสดายุเข้าขัดขวาง
แกะด้วยไม้ระกำ  สมัย ร.๖ ฝีมือพระเทพรจนา(สิน  ปฏิมาประกร)
ตั้งอยู่บนโต๊ะบูชาในพระอุโบสถ
  

       พัดยศดังกล่าวนี้  สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ   ได้ทรงสันนิษฐานไว้ว่า “นึกได้ว่าในเรื่องพุทธประวัติ  มีพระเจ้าแผ่นดินพระองค์หนึ่ง ดูเหมือนจะเป็นพระเจ้าปเสนทิ ได้ทำพัดงาถวายพระพุทธองค์สำหรับทรงถือในเวลาประทานพระธรรมเทศนา เรื่องนั้นพวกสร้างพระพุทธรูปได้เอามาเป็นคติ ทำพระพุทธรูปปางหนึ่งทรงถือพัดมีมาแต่โบราณ   ยกตัวอย่างดังเช่นพระชัยนวรัฐ  ที่เจ้าเชียงใหม่ถวายสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง เป็นต้น แลยังมีอยู่ในพิพิธภัณฑสถานอีกหลายองค์ แต่ชั้นเก่าทำพัดเป็นรูปกลม หรือรูปไข่  เช่น รูปพัดงาสาน พระชัยของหลวงสร้างประจำรัชกาล  ก็คงมาแต่พระปางนั้น  เป็นแต่แก้รูปพัดเป็นพัดแฉก  คงเป็นแบบพระชัยหลวงมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา  พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกจึงทรงสร้างพระชัยประจำรัชกาลที่ ๑ เป็นปางทรงถือพัดแฉก ยังมีคติเนื่องกับพระพุทธรูปปางถือพัดต่อไปอีกอย่างหนึ่งที่พระเจ้าแผ่นดินถวายพัดแฉกเป็นพุทธบูชา ตั้งไว้บนฐานชุกชีข้างหน้าพระประธานในพระอารามหลวง  เคยเห็นที่วัดอรุณ  วัดราชบุรณะ  และทำเป็นพัดแฉกขนาดใหญ่ถวายพระพุทธเทวปฏิมากร   วัดพระเชตุพน ยังปรากฏอยู่จนบัดนี้” (๒)   

(๑) ดู – ตำนานพระพุทธรูปสำคัญ  พระนิพนธ์สมเด็จฯ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  พิมพ์เมื่อ  พ.ศ.๒๕๑๐  หน้า ๕๒

(๒) ดู – เรื่องตาลปัตร  พระนิพนธ์หม่อมเจ้าหญิงดวงจิตร  จิตรพงศ์   พิมพ์เมื่อ  พ.ศ.๒๕๐๒   หน้า ๑๙-๒๐



พระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

     พระบรมอัฐิในรัชกาลที่ ๒   ที่พระพุทธอาสน์พระพุทธธรรมิศรราชโลกธาตุดิลก   พระประธานในพระอุโบสถนี้   มีพระบรมอัฐิของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยบรรจุอยู่   ตามประวัติกล่าวว่า  รัชกาลที่ ๔  โปรดให้อัญเชิญมาบรรจุไว้   เมื่อได้ทรงปฏิสังขรณ์วัดนี้แล้ว (๑) ในปี ร.ศ.๑๑๔ (พ.ศ.๒๔๓๘) ในรัชกาลที่ ๕  เกิดไฟไหม้พระอุโบสถ   พระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปบัญชาการดับไฟด้วยพระองค์เอง โปรดให้อัญเชิญพระบรมอัฐิออกได้ทัน  ครั้นเมื่อทรงปฏิสังขรณ์พระอุโบสถใหม่เสร็จเรียบร้อยแล้ว จึงโปรดให้อัญเชิญพระบรมอัฐิกลับไปบรรจุไว้  ณ  ที่เดิม  เมื่อวันที่ ๒๗ กรกฎาคม ร.ศ.๑๑๗  (พ.ศ.๒๔๔๑) เวลาบ่าย ๔ โมงเศษ   

มีข้อความในเรื่องทรงอัญเชิญพระบรมอัฐิไปบรรจุ  ดังนี้

       “วันที่ ๒๗ กรกฎาคม รัตนโกสินทรศก ๑๑๗(๒) เวลาบ่าย  ๔ โมงเศษ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จออกพระที่นั่งจักรกรีมหาปราสาทเสด็จพระราชดำเนินไปประทับพระที่นั่งราชกิจวินิจฉัย ประทับเรือพระที่นั่งสง่างามกระบวน   พร้อมด้วยเรือนำเรือตามไปประทับวัดอรุณราชวราราม  เสด็จพระราชดำเนินขึ้นไปประทับพลับพลาริมน้ำ  ทอดพระเนตรกระบวนแห่พระบรมอัฐิ

         แล้วเจ้าพนักงานได้ตั้งกระบวนแห่  เชิญพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ขึ้นประดิษฐานเหนือพระที่นั่งบุษบกเรือพระที่นั่งไชยาตรา  กระบวนแห่ล่องไปประทับท่าวัดอรุณราชวราราม

(๑) ดู – เรื่องตำนานสถานที่และวัตถุต่าง ๆ   พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  รัชกาลที่ ๔  ทรงสร้าง  พิมพ์เมื่อ  พ.ศ.๒๔๖๘   หน้า ๗๐

(๒) พ.ศ.๒๔๔๑    ดูคำอธิบายเชิงอรรถเรื่อง  ‘รัตนโกสินทรศก’  ที่ผ่านมา

ภาพต้นไม้และสัตว์
ด้านในบานหน้าต่างพระอุโบสถ


ภาพต้นมักกลีผลหรือนารีผล
ด้านในบานประตูพระอุโบสถ



ภาพเรื่องพุทธประวัติที่ผนังพระอุโบสถด้านในเหนือหน้าต่าง

ตอนพระพุทธองค์ทรงรับข้าวมธุปายาสของนางสุชาดา

ตอนทรงแสดงปฐมเทศนาโปรดปัญจวัคคีย์

และตอนทรงแสดงธรรมโปรดพุทธมารดาและพระญาติ  เป็นต้น




ภาพเรื่องพุทธประวัติที่ผนังพระอุโบสถด้านใน ด้านทิศตะวันออก

ตอนเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์


ภาพเขียนสีเรื่องสุวรรณสามชาดก
ที่ผนังพระอุโบสถด้านใน ระหว่างช่องหน้าต่าง ด้านทิศใต้

           เจ้าพนักงานได้เชิญพระบรมอัฐิขึ้นประดิษฐานในพระอุโบสถ เมื่อเรือพระที่นั่งไชยาตราประทับท่า การมหรสพต่าง ๆ ได้เล่นพร้อมกัน แล้วพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว   เสด็จพระราชดำเนินประทับหน้าพระอุโบสถ  โปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานุวงศ์ ทรงประเคนจีวรสบงกราบพระแก่พระสงฆ์ถานานุกรมเปรียญอันดับ  ซึ่งจำพรรษาในพระอารามนี้  ซึ่งจะได้สวดมนต์รอบพระระเบียงนั้น แล้วทรงพระราชดำเนินสู่ภายในพระอุโบสถ  ทรงบรรจุพระบรมอัฐิ มีประโคมแตรสังข์กลองชนะ เสร็จแล้ว ทรงจุดเทียนนมัสการ แล้วพระสงฆ์ ๓๕ รูป  มีพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรสเป็นประธาน  เจริญพระพุทธมนต์สัตตปริตในพระอุโบสถ  พระสงฆ์ซึ่งอยู่รอบพระระเบียงได้เจริญพระพุทธมนต์พร้อมกัน แล้วพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทอดพระเนตรการตัดสินโต๊ะ แล้วโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ  เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ(๑)    ทรงจุดดอกไม้เพลิงแล้ว เสด็จกลับมาประทับในพระอุโบสถ พระสงฆ์ถวายอติเรกแล้วเสด็จประทับโต๊ะเสวยพร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ที่พลับพลา เสวยเสร็จแล้ว เวลา ๕ ทุ่มเศษ  เสด็จกลับพระบรมมหาราชวัง”

(๑) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ    เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงนครราชสีมา   ทิวงคตเมื่อวันที่ ๙ กุมภาพันธ์  พ.ศ. ๒๔๖๗





สถาปัตย์ และสิ่งสำคัญ

sample69

พระวิหาร

sample69

พระประธาน พระพุทธธรรมมิศรราชโลกธาตุดิลก

sample69

พระเจดีย์ ๔ องค์

sample69

ประตูซุ้มยอดมงกุฎ

sample69

หอระฆัง

sample69

มณฑปพระพุทธบาทจำลอง

sample69

รูปยักษ์ยืน

sample69

พระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม

sample69

พระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม